1 इदं पुरुषोत्तममासमाहात्म्यम्

              इदं पुरुषोत्तममासमाहात्म्यम् बाळाचार्यात्मज माधवाचार्यैर्माहाराष्ट्रभाषांतरेण विरचितं

तस्य द्वितीयावृत्तिः पाठकोपाह विनायकात्मजपंढरिनाथाभिधैः " बाळकृष्ण लक्ष्मण

पाठक" इत्येषामर्थे मुम्बापुर्यां गिरगांवविभागे गोवाटिकायां स्वीये

श्रीगणेशाय नमः । श्रीगुरुभ्यो नमः । श्रीराधाकृष्णाय नमः । शरणांगताचे कल्पवृक्षाप्रमाणे मनोरथ पूर्ण करणारा,

वृंदावनांतील जनांचे निरंतर समाधान करणारा व वृंदावनांतील जनाला पूर्ण चंद्राप्रमाणे आल्हाद देणारा अशा

अद्भुत पुरुषोत्तमाला मी नमस्कार करतो ।। १ ।। नारायणाला, सर्व नरांमध्ये श्रेष्ठ अशा नराला, सरस्वती देवी व व्यास

श्रीगणेशाय नमः । ॥श्रीगुरुभ्यो नमः ॥ श्रीराधाकृष्णाय नमः॥॥ वन्दे वन्दारुमन्दारं

वृन्दावनविनोदिनम्॥वृन्दावनकलानाथं पुरुषोत्तममद्भुतम्॥१॥नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव

नरोत्तमम् ॥ देवी सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ २॥ नैमिषारण्यमाजग्मुर्मुनयः

सत्रकाम्यया ॥ असितो देवलः पैलः सुमन्तुः पिप्पलायनः ॥ ३॥ सुमतिः काश्यपश्चैव

जाबालिगुरङ्गिराः॥ वामदेवः सुतीक्ष्णश्च शरभङ्गश्च पर्वतः ॥४॥आपस्तम्बोऽथ माण्ड-

व्योऽगस्त्यः कात्यायनस्तथा ॥ रथीतरो ऋभुश्चैव कपिलो रेभ्य एव च ॥५॥

यांना नमस्कार करून नंतर इतिहास कथन करावा ॥२॥ एके वेळी सर्व ऋपि एकत्र मिल्न ( ज्यामध्ये सर्व यजमान

ऋत्विगादि कर्मे करतात व ज्या यज्ञांत निरंतर दक्षिणायुक्त अन्नदान चालते, अशा यज्ञाला सत्र असे म्हणतात तें)

सत्र करण्याकरतां नैमिषारण्यामध्ये जमा झाले. त्यांमध्ये मुख्य मुख्य ऋषि असित, देवल, पैल, सुमंतु, पिप्पलायन,

॥३॥ सुमति, काश्यप, जाबाली, भृगु, अंगिरा, वामदेव, सुतीक्ष्ण, शरभंग, पर्वत ॥ ४ ॥ आपना

महिला

TEE

अगस्त्य, कात्यायन, रथीतर, ऋभु, कपिल, रैभ्य, ॥ ५ ॥ गौतम, मुद्गल, कौशिक; गालव. संतु, आत्र, ब,

शक्ति, बुध, बौधायन, वसु ॥६॥ कौंडिन्य, पृथु, हारीत, धूम्र, शंकु, संकृति, शनि, विभाण्डक. पंक.मे. काणाद

॥ ७ ॥ जमदग्नि, भरद्वाज, धूमप, मौनभार्गव, कर्कश, शौनक, महातपस्वी शतानंद ॥ ८ ॥ विशाल, विष्णुवृद्ध,

गौतमो मुद्गलश्चैव कौशिको गालवःक्रतुः॥अत्रिर्बभुस्वितः शक्तिर्बुधो वौधायनो वसुः॥६॥

कौण्डिन्यः पृथहारीतौ धूम्रः शंकुश्च संकृतिः ॥ शनिर्विभाण्डकः पंको गर्गः काणाद एव

च॥७॥जमदनिर्भरद्वाजोधूमपो मौनभार्गवः।कर्कशः शौनकश्चैव शतानन्दो महातपाः॥८॥

विशालाख्यो विष्णुवृद्धो जर्जरोजयजङ्गमौ॥पारः पाशधरः पूरों महाकायोऽथ जैमिनिः९

महाग्रीवो महाबाहुर्महोदरमहाबलौ ॥ उद्दालको महासेन आर्त आमलकप्रियः ॥ १० ॥

ऊर्ध्वबाहुरूर्ध्वपाद एकपादश्च दुर्धरः॥ उग्रशीलो जलाशी च पिङ्गलोऽत्रिभुस्तथा॥११॥

शाण्डीरः करुणः कालः कैवल्यश्च कलाधरः। श्वेतबाहू रोमपादः कटुः कालामिरुद्गः१२॥

जर्जर, जय, जंगम, पार, पाशधर, पूर, महाकाय, जैमिनी ॥९॥ महाग्रीव, महाबाहू, महोदर, महाचल, उद्दा-

लक, महासेन, आर्त, आमलकप्रिय ॥ १० ॥ ऊर्ध्ववाहू, ऊर्ध्वपाद, एकपाद, दुर्धर, 'उग्रशील, जलाशी, पिंगल,

अत्रि, अभु ॥ ११ ॥ शांडीर, करुण, काल, कैवल्य, कलाधर श्वेतबाहू, रोमपाद, कटु, कालाग्निरुद्रग ॥ १२ ॥

2

2

श्वेताश्वतर, आद्य, शरभंग, पृथुश्रवा. जे सर्व ऋषि ब्रह्मनिष्ठ, वेदवेदांगपारग, लोकांवर अनुग्रह करणारे, परोपकाराकडे

ज्यांचा स्वभाव, दुसऱ्याचे प्रिय करण्याकरता जे निरंतर तत्पर, श्रौत व स्मात कर्मामध्ये एकनिष्ठ असे आपल्या

शिष्यांसहवर्तमान नैमिषारण्यामध्ये येऊन सत्र करण्याकरिता आरंभ करते झाले ॥१३॥ १४ ॥ इकडे पौराणिक

सूतही तीर्थयात्रा करण्याच्या उद्देशाने आपल्या घरांतून प्रवासास निघाला ।। १५ ॥ त्याने पृथ्वीवर फिरत असतांना

श्वेताश्वतर एवाद्यः शरभङ्गः पृथुश्रवाः ॥ एते सशिष्या ब्रह्मिष्ठा वेदवेदाङ्गपारगाः ॥१३॥

लोकानुग्रहकर्तारः परोपकृतिशीलिनः॥ परप्रियरता नित्यं श्रौतस्मार्तपरायणाः ॥ नैमिषा-

रण्यमासाद्य सत्रं कर्तुं समुद्यताः॥१४॥ तीर्थयात्रामथोद्दिश्य गेहात्सूतो विनिर्गतः॥१५॥

पृथिवीं पर्यटन्नेव नैमिषे दृष्टवान मुनीन् । तान सशिष्यान्नमस्कर्तुं संसारार्णवतारकान् ।।

सूतः प्रहर्षितःप्रागायत्रासंस्ते मुनीश्वराः ॥१६॥ ततः सुतं समायातं रक्तवल्कलधारिणम्

॥१७॥ प्रसन्नवदनं शान्तं परमार्थविशारदम् ॥ अशेषगुणसंपन्नमशेषानन्दसंप्लुतम् ॥१८॥

नैमिषारण्यामध्ये वरील सर्व ऋषींना अवलोकन केले. तेव्हां मूताला अतिशय आनंद झाला ! संसार-समुद्रापासून

तारणारे असे ते सर्व ऋषि आपल्या शिष्यांसह जेथे बसले होते तेथे त्यांना नमस्कार करण्याकरितां तो आला

॥ १६ ॥ त्या ऋषींनीही आपल्याकडे येणा-या मूताला अवलोकन केलें. ज्याने लाल बरकले परिधान केणी गरे

॥ १७॥ ज्याचा चेहेरा आनंदित व शांत आहे, जो वेदांतशास्त्रामध्ये निष्णात आहे, जो सर्व गुणांनी पत्र आर

Continue.........

Jay Shree Ram