ઉત્તમ વૈદ્ય કોણ? Who is the best doctor?

સ્વદેશી ઔષધની મહત્તા

स्मृतिमान् युक्तिहेतुज्ञो जितात्मा प्रतिपत्तिमान् । भिषगौषधसंयोगैश्चिकित्सां कर्तुमर्हति ।।

સ્મરણશક્તિવાળા, યુક્તિ તથા હેતુને જાણનારે, જિતાત્મા અને સારી પરીક્ષા કરી

જાણનારે વૈદ્ય જ ઔષધ વડે રાગીની ચિકિત્સા કરે.

ઉત્તમ વૈદ્ય કોણ?

वरमाशीविषविषं क्वथितं ताम्रमेव वा । पीतमत्यग्निसंतप्ता भक्षिता वाऽप्ययोगुडाः ।।

न तु श्रुतवतां वेशं विभ्रता शरणागतात् । गृहीतमन्नपानं वा वित्तं वा रोगपीडितात् ।।

भिषग्बुभूपुर्मतिमानतः स्वगुणसंपदि । परं प्रयत्नमातिष्ठेत्प्राणदः स्याद्यथा नृणाम् ।।

(ઉત્તમ વઘ ન હોવા છતાં તેવો દાવો કરતા ઢાંગી મૂખ) વૈધે સર્પનું ઝેર પીવું, ગરમ

• કરેલા તાંબાનો રસ પીવો અથવા અગ્નિમાં લાલ કરેલા લોઢાના ગેળાને ગળી જવો એ સાસ;

પણું વિદ્વાન વઘનો વેશ ધારણ કરતા ધૂર્ત વૈધે શરણે આવેલા રોગપીડિત મનુષ્ય પાસેથી અન્નપાણી

અથવા ધન લેવું એ અતિ ખરાબ છે. એ કારણે વશ થવા ઇચ્છતા બુદ્ધિમાન પુરુષે પોતાના વૈધ

તરીકેના ગુણાને સારી રીતે પ્રાપ્ત કરવા માટે ઘણા પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. જેથી ( રાગી ) લોકોને પોતે

પ્રાણ-જીવન આપનાર થઈ શકે. અર્થાત્ ભૂખ વૈધે યોજેલાં ઔષધે રાગીઓના સર્વારા પ્રાણુ

લેનાર થાય છે, એ કારણે વૈઘના પૂરેપૂરા ગુણે પાતામાં લાવવા પુરુષે ખૂબ પ્રયત્ન કરવાની

જરૂર છે એમ અહી’ કહેવા માગે છે.

यस्य देशस्य यो जन्तुस्तज्जातस्यौषधं हितम् । देशादन्यत्र वसतस्तत्तुल्यं गुणमौषधम् ।।

જે દેશમાં જે મનુષ્યનો જન્મ થયેલા છે તેને માટે તે જ દેશની ઔષધિ હિતકારક છે.

બહારથી આવેલી ઔષધિ પૂરો લોભે કરતી નથી. વળી દેશની બહાર રહેલાને પણ તેની જન્મ-

ભૂમિની જ ઔષધિ વિશેષ લાભદાયક છે.